مسجد جامع عتیق شیراز؛ «کعبه ثانی» شیرازیها کجاست؟ شهر همیشه سرشار از تاریخِ شیراز، شاهد بناهایی گرانبهاست که هر کدام سخنی از روزگاران گذشته در دل دارند. یکی از شاخصترین این بناها مسجد جامع عتیق شیراز است؛ مسجدی پر رمز و راز که میان شهر با مردمش پیوندی دیرینه دارد. اگر با تور شیراز هوایی از تهران، مشهد یا اصفهان به این دیار سفر کرده باشید، بازدید از این مسجد تاریخی را از دست ندهید.
پیشینه و تاریخچه مسجد جامع عتیق شیراز
مسجد عتیق شیراز، که آن را مسجد جمعه یا مسجد آدینه نیز میخوانند، در سال ۲۸۱ هجری قمری و در دورهی حکومت صفاریان به دستور عمر لیث صفاری بنا شد. این مسجد یکی از قدیمیترین مساجد شیراز است. در طول تاریخ، این مسجد بارها بازسازی و مرمت شده است، از دوره اتابکان گرفته تا دورهٔ تیموریان و صفویان.
شواهد تاریخی نشان میدهند که مسجد عتیق بر روی بنایی قدیمیتر ساخته شده، بنایی که ممکن است آتشکدهای پیشین بوده باشد. همچنین گفته شده حافظ شیرازی نیز در این مسجد رفتوآمد داشته است.
مسجد جامع عتیق دارای شش ورودی است، اما ورودی اصلی آن در ضلع شمالی است که به «درب دوازده امام» مشهور است و در دوره صفوی مرمت شده است. سردرِ این درب با کاشیکاری و مقرنسکاری زیبایی همراه است. سایر اجزای مسجد مانند خدایخانه، محراب و شبستان هم هر کدام زیبایی و اهمیت خاص خود را دارند.
رزرو تور شیراز ؛ رزرو: 724 3544 0917
موقعیت مسجد عتیق شیراز
مسجد جامع عتیق در مرکز شهر شیراز و در ضلع شرقی حرم شاهچراغ واقع شده است. این مسجد در تاریخ، محلی برای گردهمایی مردم و بزرگان بوده و نقش اجتماعی و مذهبی مهمی داشته است. بخش عمدهای از مرمتهای مسجد به همت سید عبدالحسین دستغیب انجام شده است.
سفرنامهنویسان بزرگی مانند ابن بطوطه از این مسجد بازدید کردهاند و آن را یکی از برترین مساجد جهان اسلام ذکر کردهاند؛ او گفته است صحن بزرگ مسجد و درب شمالی آن چشمگیرتر از بسیاری دیگر است. سعدی شیرازی نیز در اشعار خود از این مسجد با نام «مسجد آدینه» یاد کرده است.
ساختار و اجزای مسجد جامع عتیق شیراز
دارالمصحف یا خدایخانه
یکی از اجزای درخشان مسجد، عمارت دارالمصحف است که در سال ۷۵۲ هجری قمری به دستور شاه اسحاق اینجو ساخته شد. این ساختمان چهارگوش از سنگ و گچ است و در هر ضلع آن ایوانی تعبیه شده است. قرآن سیپارهای که در این مکان نگهداری میشده، امروزه در موزه پارس نگهداری میشود.
درب دوازده امام و طاق مروارید
درب دوازده امام در ضلع شمالی مسجد دارای کاشیکاری و مقرنسکاری زیباست. در بخش بالای این درب، کتیبهای از دوره صفوی با اثر علی جوهری دیده میشود که تاریخ ۱۳۰۱ قمری را نشان میدهد. طاق مروارید در کنار این درب، دو گلدسته بزرگ دارد و پوشش سقف آن با آجرکاری و مقرنسکاری مزین شده است.
شبستانها
مسجد عتیق دارای چهار شبستان است. شبستان اصلی در ضلع غربی قرار دارد و دارای پنج درب آهنی و یک محراب سنگی زیباست. شبستانهای دیگر در ضلع جنوبی، شمالی و شرقی واقع شدهاند که برخی از آنها اکنون مخروبهاند اما در گذشته محل اقامه نماز و فعالیت فرهنگی بودهاند.
محرابها
سه محراب در مسجد عتیق وجود دارد. محراب شبستان اصلی از آهن و سنگ مرمر ساخته شده و با کاشیکاری نفیس همراه است. محراب شبستان جنوبی نیز در کنار ستونهای سنگی مارپیچ و کاشیهای آبی است. محراب شبستان شمالی نیز از مرمر ساخته شده و همراه با کتیبهها و نقشهای زیباست.
معماری کلی مسجد جامع عتیق شیراز
هر ضلع مسجد عتیق دارای ویژگیهای خاصی است. ضلع شمالی (رو به قبله) با دو درب ورودی، ایوان و شبستان همراه است. ضلع غربی به سمت آفتاب قرار دارد و در آن رواقهای ده دهانه دیده میشود. ضلع جنوبی دارای طاقنمایی بلند است که در سال ۱۳۴۸ مرمت شده است. ضلع شرقی شامل طاقنماها، ایوانها و شبستان مخروبهای است که پیش از این محل نماز بوده است. صحن مسجد با سنگ مرمر فرش شده و در میان آن خدایخانه و حوضی چندضلعی دیده میشود که نمازگزاران برای وضو از آن بهره میبردند.
در طول تاریخ، مرمتهایی از دوره اتابکان، صفویان و قاجاریان بر مسجد صورت گرفته است. در سال ۱۳۱۵ و سال ۱۳۴۸ نیز بازسازیهایی انجام شده است.
رزرو تور شیراز ؛ رزرو: 724 3544 0917
بهترین زمان برای بازدید از مسجد عتیق شیراز
بهترین فصل برای سفر به شیراز و بازدید از مسجد عتیق فصل بهار است؛ زمانی که هوا مطبوع و دلپذیر است و بوی بهار نارنج شهر را پر میکند. بازدید عصرگاهی نیز مناسب است چون گرمای شدید روز از بین رفته است. مسجد عتیق همه روزه از ۸ صبح تا ۸ شب باز است و بازدید آن رایگان است؛ نیازی به بلیط نیست.
دسترسی به مسجد جامع عتیق
مسجد عتیق در ضلع شرقی شاهچراغ قرار دارد. برای رسیدن به آن میتوانید از خودروی شخصی استفاده کنید یا از حملونقل عمومی بهره ببرید. نزدیکترین ایستگاه مترو، ایستگاه زندیه است. پس از رسیدن به زندیه میتوانید با تاکسی یا اتوبوس به سمت مسجد حرکت کنید. مسیر بین بلوار زینبیه و چهارراه مشیر نیز شما را به خیابان لطفعلیخان زند و در نهایت به مسجد عتیق هدایت میکند.
دیدنیهای پیرامون مسجد جامع عتیق شیراز
پس از بازدید از مسجد، چند اثر دیدنی نزدیک نیز ارزش دیدن دارند:
- حرم شاهچراغ: بنای مقدس و باشکوه نزدیک مسجد که معماری و آیینهکاریهایش چشمنواز است.
- بازار وکیل: بازار قدیمی و تاریخی شیراز با معماری دوره زندیه و امکانات خرید صنایعدستی محلی.
- حمام وکیل: حمامی از دوران زندیه که امروز به موزه مردمشناسی تبدیل شده و بازدیدکنندگان را با فرهنگ و معماری سنتی آشنا میکند.
رزرو تور شیراز ؛ رزرو: 724 3544 0917
سخن پایانی
مسجد جامع عتیق شیراز یکی از گنجینههای تاریخی ارزشمند این شهر است که روایتگر قرون متمادی حضور فرهنگ، ایمان و هنر در دل شهر است. اگر با تور شیراز هوایی از تهران، مشهد یا اصفهان به این شهر سفر کردهاید، بازدید از مسجد عتیق را در برنامه خود قرار دهید تا از پیوند تاریخ و معنویت در قلب شیراز نهایت لذت را ببرید.
